Τετάρτη, 6 Ιανουαρίου 2010

«Γιατί αυτή η δεκαετία δεν πήγε 'χαμένη'...»


Της Αλίκης Κοσυφολόγου*

H δεκαετία του εξήντα, της δυτικής Ευρώπης και της Αμερικής, καταγράφηκε στην ιστορική μνήμη ως μια περίοδος πλούσιων θεωρητικών ζυμώσεων, στο πλαίσιο των ακαδημαϊκών κοινοτήτων, οι οποίες με τη σειρά τους «ενέπνευσαν» τα κοινωνικά κινήματα της δεκαετίας του εξήντα - φεμινιστικό, αντιρατσιστικό, «αντι-σεξιστικό» - και ώθησαν προς την πολιτική ριζοσπαστικοποίησή τους.

Η «αναζωογόνηση» του μαρξισμού, καθώς και η κριτική της δυτικής νεωτερικής φιλοσοφίας, ανέδειξαν, εύστοχα, τον μονοδιάστατο χαρακτήρα του δυτικού νεωτερικού υποκειμένου, «αποκαθήλωσαν» το res cogitans και έφεραν στην πρωτοπορία των κοινωνικών αγώνων το κατακερματισμένο από αντιφατικές υβριδικές και κοινωνικά προσδιορισμένες ταυτότητες άτομο.

Μάλιστα, ήταν τόσο επιδραστική η ιδεολογία των κινημάτων της δεκαετίας του εξήντα, ώστε, για λίγο, φάνηκε «ικανή» να αντιπαρατεθεί, έως και να απειλήσει την κυρίαρχη αστική.

Όμως, η γενικευμένη κοινωνική, οικονομική και πολιτική κρίση των δεκαετιών εβδομήντα και ογδόντα, η αποσύνθεση του κράτους πρόνοιας στις δυτικές χώρες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη θατσερική Αγγλία, αλλά και η κατάρρευση του σοβιετικού σοσιαλισμού ενίσχυσαν την ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού, στο επίπεδο των κεντρικά σχεδιαζόμενων πολιτικών, αλλά και στο επίπεδο της κοινής αντίληψης, επιδρώντας καθοριστικά στη διαμόρφωση των ατομικών συνειδήσεων.

Αναπόφευκτα, το γεγονός αυτό συνέβαλε καθοριστικά στην υπαναχώρηση των κινηματικών δράσεων, αλλά και στη διάχυση ενός κλίματος απαισιοδοξίας αναφορικά με το μέλλον και τις δυνατότητες «ανάκαμψης» της ριζοσπαστικής αριστερής πολιτικής.

Μόνο κατά τα μέσα της δεκαετίας του ενενήντα, το κλίμα αυτό φάνηκε να αντιστρέφεται, άμα τη εμφανίσει των αποκαλούμενων νέων κοινωνικών κινημάτων, τα οποία αναπτύχθηκαν, αρχικά, ως αμυντικές δράσεις απέναντι στις συνέπειες της υλοποίησης των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, στο κοινωνικό και στο ιδεολογικό επίπεδο.

Η διοργάνωση του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ, από το Πόρτο Αλέγκρε, το 1997, κι έπειτα, εξέφρασε την αναγκαιότητα της διοργάνωσης και του συντονισμού συνδικαλιστικών, φεμινιστικών, αντισεξιστικών, οικολογικών δράσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η θεωρητική προβληματική που αναπτυσσόταν παράλληλα ερμήνευε αυτή τη νέα μορφή κινηματικής δράσης ως μια ριζοσπαστική πολιτική της σύγκλισης μέσα από τη διαφορά ή αλλιώς, με τα σημερινά λόγια της Τζ. Μπάτλερ, τα νέα κοινωνικά κινήματα συγκροτήθηκαν ως μια πολιτική της συμμαχίας που διασχίζει τη διαφορά.

Επιπλέον αυτή η πολιτική και κοινωνική συμμαχία -συμπληρώνουμε εμείς-, σε αντίθεση με τις αντίστοιχες που συγκροτήθηκαν στα σίξτις, δεν υποτίμησε τον «καθορισμό» της από την οικονομική βάση, αναγνωρίζοντας όλες τις μορφές επισφάλειας τις οποίες αντιμάχεται - ρατσισμός, σεξισμός, ομοφοβία, κοινωνικές ανισότητες, φτώχεια- ως άμεσα συναρτώμενες με την πολιτική ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού.

Στη συνέχεια οι ίδιες οι εμπειρίες του αντιπαγκοσμιοποιητικού κινήματος και των κοινωνικών φόρουμ ανέδειξαν τις υλικές συνθήκες ύπαρξης ως καθοριστικές για τη διαμόρφωση ατομικών συνειδήσεων, θέτοντας ως «φυσικές πρωτοπορίες» σε αυτή τη νέα μορφή συντονισμένου αγώνα τούς και τις «πρεκάριους», δηλαδή όλους όσοι ζουν σε συνθήκες επισφάλειας οικονομικής και κοινωνικής στο νεοφιλελεύθερο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον.

Μάλιστα, αυτό το νέο «πολυθεματικό», συντονισμένο κίνημα, μέχρι στιγμής, φαίνεται να εκδηλώνει υψηλά «αντανακλαστικά» συσπείρωσης, σε κρίσιμες ιστορικές συγκυρίες, όπως στην περίπτωση κατάφωρων παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου - το αντιπολεμικό κίνημα της δεκαετίας είναι ένα τέτοιο παράδειγμα ή αυτό της πολιτικής οικολογίας - Κάτι αντίστοιχο, μάλιστα, είδαμε να συμβαίνει, προσφάτως, στην πολλαπλά «ατυχήσασα» συνδιάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή.

Κυριότερα, όμως, η πολιτική κουλτούρα του εναλλακτικού, η οποία αναδύθηκε μέσα από όλες αυτές τις κινηματικές εμπειρίες, διαμόρφωσε μια ιδεολογία, η οποία όχι μόνο είναι ευθέως αντιπαραθετική ως προς τη νεοφιλελεύθερη, αλλά φαίνεται «ικανή» να απειλήσει και την ηγεμονία της. Η ίδια αυτή δεκαετία, κατά την οποία είδαμε να εκφράζεται η πιο ακραία εκμεταλλευτική εκδοχή του καπιταλισμού και να «ισοπεδώνονται» ορισμένες από τις πιο στοιχειώδεις αρχές του πολιτικού φιλελευθερισμού και του αστικού κράτους δικαίου, έγινε προνομιακό πεδίο για την αναγέννηση ενός ριζοσπαστικού αριστερού πολιτικού -γιατί όχι παγκόσμιου- κινήματος, το οποίο εξειδικεύει αλλά και ιεραρχεί τα διακυβεύματα -όταν οι ιστορικές περιστάσεις το απαιτούν- στήνοντας πολιτικές συμμαχίες «μέσα στις διαφορές». Επομένως, από αυτή τη σκοπιά, είναι, εξίσου, σημαντικοί οι λόγοι για τους οποίους μπορούμε να σκεφτόμαστε αυτή τη δεκαετία ως μια «κερδισμένη» ευκαιρία..

*Η Αλίκη Κοσυφολόγου είναι κοινωνιολόγος, μέλος της Νεολαίας Συνασπισμού

Δεν υπάρχουν σχόλια: