Παρασκευή, 5 Νοεμβρίου 2010

Μια πόλη ανοιχτή σε όλους


Η πόλη ως κοινωνικός πυκνωτής δεν αποτελεί ένα συνεκτικό, κλειστό σύστημα αλλά είναι ένα πεδίο υπό συνεχή διαμόρφωση ανοιχτή στην διαφορετική συνύπαρξη, την ενδεχομενικότητα και το πολιτικό

«Οι κοινωνικές σχέσεις παραγωγής υφίστανται κοινωνικά εφόσον υπάρχουν στο χώρο. Οι σχέσεις αυτές προβάλλονται, εγγράφονται στο χώρο ενώ ταυτόχρονα τον παράγουν» (H. Lefebvre)

Η πόλη ως κοινωνικός πυκνωτής δεν αποτελεί ένα συνεκτικό, κλειστό σύστημα αλλά είναι ένα πεδίο υπό συνεχή διαμόρφωση, ανοιχτό στην διαφορετικότητα και την ενδεχομενικότητα. Ταυτόχρονα, είναι και το πεδίο εκείνο στο οποίο αναπτύσσονται τοπικά κοινωνικές σχέσεις και η εξουσία γίνεται μέσο επιβολής, αντικείμενο διαπραγμάτευσης και αντίστασης. Η Αθήνα, ως μια μητρόπολη του σύγχρονου παγκοσμιοποιημένου κόσμου, αναπαριστά όλη αυτή την ποικιλία των σχέσεων που παράγουν τα αντικρουόμενα συμφέροντα των διάφορων κοινωνικών υποκειμένων που δρουν στον χώρο. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσονται διαφορετικές τοπικότητες και ανταγωνιστικές τάσεις σε όλο το εύρος της περιοχής του Δήμου Αθηναίων.

Τα τελευταία χρόνια, από το Κολωνάκι μέχρι την Κυψέλη και από το Παγκράτι μέχρι τον Κολωνό, νέα συλλογικά υποκείμενα δημιούργησαν την επιστημονική και κοινωνική αμφισβήτηση, για την υπεράσπιση των αστικών δημόσιων υπηρεσιών και την προστασία του τοπικού περιβάλλοντος. Αδόμητοι χώροι που μπήκαν στο στόχαστρο της κερδοσκοπίας και της τσιμεντοποίησης απελευθερώθηκαν και δόθηκαν στους πολίτες, κτήρια αρχιτεκτονικής αξίας και ιστορικής μνήμης διασώθηκαν στεγάζοντας νέες κοινωνικές χρήσεις, παιδικοί σταθμοί και σχολικές στέγες «γλύτωσαν» από το κλείσιμο που επέβαλε η νεοφιλελεύθερη δημοτική και κεντρική διακυβέρνηση, περικοπές κοινωνικών παροχών δεν υλοποιήθηκαν μετά από τοπικούς αγώνες, αρχαιολογικοί χώροι άνοιξαν.

Σήμερα, σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, φαινόμενα όπως η ενδημική ανεργία και η επισφάλεια που βρίσκονται στον πυρήνα της απόγνωσης της κοινότητας, οι επιδεινούμενες οικιστικές συνθήκες, η αποστράγγιση των κοινωνικών πόρων, η εγκατάλειψη ολόκληρων γειτονιών της πόλης στην υποβάθμιση οξύνονται προσβάλλοντας όλο και περισσότερα τμήματα του πληθυσμού της πόλης. Μέσα σ’ αυτό το κάδρο, νέα στοιχεία προσαρτώνται στη ζωή ιδίως του ιστορικού κέντρου αλλά και σε γειτονιές όπως ο Άγιος Παντελεήμονας. Η καθημερινότητα των περιοχών αυτών χαρακτηρίζεται από την υποβάθμιση, την απουσία της κρατικής και της δημοτικής μέριμνας, τη σταδιακή εγκατάλειψη κάθε μορφής κοινωνικής πρόνοιας για τους πολίτες, την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από συγκεκριμένα κυκλώματα που εκμεταλλεύονται ανθρώπους, πωλούν ναρκωτικά και προστασία σε νυχτερινά κέντρα, την εγκληματικότητα, την έλλειψη υποδομών και καθαριότητας. Κάπως έτσι συντίθεται η καθημερινότητα της Αθήνας, μιας πόλης που συγκεντρώνει χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως φτωχούς και μετανάστες που αναζητούν καταφύγιο απ’ το ρατσισμό, ανθρώπους που έχουν ανάγκη για υποδομές μέσα σε ένα τοπίο κοινωνικής ερήμωσης.

Η υποβάθμιση και η οικονομική υποτίμηση των γειτονιών του κέντρου της πόλης είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων: Της απουσίας πολιτικής ανοιχτών συνόρων προς την Ευρώπη για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες με αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση τους σε συγκεκριμένα καταφύγια της πόλης όπου ζουν υπό άθλιες συνθήκες, της απουσίας κοινωνικών υπηρεσιών από μεγάλα τμήματα της πόλης, των περικοπών σε κονδύλια και προσωπικό των δομών απεξάρτησης και της διαπλοκής της αστυνομίας με τα κυκλώματα της περιοχής. Παράλληλα, η παράνομη χωροθέτηση και η ραγδαία εξάπλωση εμπορικών δραστηριοτήτων όπως εστιατόρια, μπαρ, gallery τέχνης, παράνομων νυχτερινών μαγαζιών που παρακάμπτουν τις χρήσεις γης στις γειτονιές, αλλοιώνουν την ισορροπία μεταξύ κατοικίας-υπηρεσιών, δημιουργούν ηχορύπανση και καταπατούν τον δημόσιο χώρο με τα τραπεζοκαθίσματα και τις πλαστικές τέντες. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η εκδίωξη των παραγωγικών δραστηριοτήτων και των μικρών βιοτεχνιών από τις περιοχές της δυτικής Αθήνας, καθώς η παραγωγή ήταν αυτή που καθόριζε την κοινωνική σύνθεση των λαϊκών γειτονιών. Πρότυπα κατανάλωσης ήλθαν να επιβάλουν πρότυπα παραγωγής. Πλέον, οι αξίες της κατανάλωσης αντί της παραγωγής καθορίζουν τις αποφάσεις για τις χρήσεις γης.

Η παρακμή των γειτονιών δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Προέκυψε ως αποτέλεσμα της κυριαρχίας των ιδιωτικών και δημόσιων επενδυτικών αποφάσεων και της λειτουργίας της αγοράς γης και κατοικίας (real estate). Το σχέδιο της τοπικής «αναζωογόνησης» όπως λειτούργησε στου Ψυρρή, στο Γκάζι και στο Μεταξουργείο (σε διαφορετική κλίμακα στο καθένα), αναμόρφωσε τις δομές των κεντρικών περιοχών για να λειτουργήσουν ως μηχανή κέρδους. Μαζί με την αναμόρφωση, αυτή η διαδικασία προβλέπει τη δημιουργία ζωνών πολυτελούς κατοικίας (gentrification) και οικονομικών υποδομών σε νέα κεντρικά συγκροτήματα γραφείων.

Στη σύγχρονη Αθήνα, υπό το βάρος της κρίσης, του πολλαπλασιασμού της φτώχειας και της βίας, της δημιουργίας θυλάκων αποκλεισμού, των χωρικών ανισοτήτων στις γειτονιές αλλά και των κοινών τους προβλημάτων, η κυρίαρχη πολιτική για την πόλη επιβάλλει μια νέα οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική ατζέντα που υποκαθιστά τις ανάγκες των ανθρώπων και οδηγεί την αστική αναδιαμόρφωση. Επιχειρήσεις σκούπα, εκτοπισμός των κατοίκων, καταστροφή της κοινότητας και της αλληλεγγύης, ξενοφοβία, απεμπόληση των παλιών της χρήσεων που θυμίζουν την παλιά της «υποβάθμιση» και ακυρώνουν την μνήμη της.

Απέναντι σε αυτούς τους σχεδιασμούς, υπάρχουν πρωτοβουλίες και κινήματα πολιτών που διαμορφώνουν την δική τους ατζέντα για την πόλη και την αυτοδιοίκηση. Βασική μέριμνα είναι η κατάθεση ενός ολοκληρωμένου κοινωνικού και πολεοδομικού σχεδίου με προτεραιότητα τον δημόσιο έλεγχο των χρήσεων και των τιμών γης. Με προγράμματα κοινωνικής στέγης, παιδικούς σταθμούς, χώρους δημιουργίας και πολιτισμού σε υπάρχοντα κτίρια του δήμου, βελτίωση και δημιουργία βασικών κοινωνικών δομών για τους πολίτες (ΚΑΠΗ, σχολεία, ιατρεία), εξωραϊσμό του δημόσιου χώρου(δημόσια ουρητήρια, καθαριότητα, ανακύκλωση, «πρασίνισμα» και φύτευση των αδόμητων χώρων με την υποστήριξη από φυτώρια του δήμου), τη δημιουργία πάρκων στις γειτονιές και την αντίσταση σε κάθε αυθαιρεσία.

Η πόλη είναι το πεδίο που ασκούνται τα ανταγωνιστικά οικονομικά και πολιτικά σχέδια, το πεδίο της διαμόρφωσης κοινωνικών συνειδήσεων και πολιτισμικών πρακτικών. Η πόλη πρέπει να είναι πάνω από όλα ανοιχτή και αλληλέγγυα σε όλους.

ΠΗΓΗ RED NOTBOOK

Δεν υπάρχουν σχόλια: