Μια πόλη ανοιχτή σε όλους

Η πόλη ως κοινωνικός πυκνωτής δεν αποτελεί ένα συνεκτικό, κλειστό σύστημα αλλά είναι ένα πεδίο υπό συνεχή διαμόρφωση ανοιχτή στην διαφορετική συνύπαρξη, την ενδεχομενικότητα και το πολιτικό

«Οι κοινωνικές σχέσεις παραγωγής υφίστανται κοινωνικά εφόσον υπάρχουν στο χώρο. Οι σχέσεις αυτές προβάλλονται, εγγράφονται στο χώρο ενώ ταυτόχρονα τον παράγουν» (H. Lefebvre)

Η πόλη ως κοινωνικός πυκνωτής δεν αποτελεί ένα συνεκτικό, κλειστό σύστημα αλλά είναι ένα πεδίο υπό συνεχή διαμόρφωση, ανοιχτό στην διαφορετικότητα και την ενδεχομενικότητα. Ταυτόχρονα, είναι και το πεδίο εκείνο στο οποίο αναπτύσσονται τοπικά κοινωνικές σχέσεις και η εξουσία γίνεται μέσο επιβολής, αντικείμενο διαπραγμάτευσης και αντίστασης. Η Αθήνα, ως μια μητρόπολη του σύγχρονου παγκοσμιοποιημένου κόσμου, αναπαριστά όλη αυτή την ποικιλία των σχέσεων που παράγουν τα αντικρουόμενα συμφέροντα των διάφορων κοινωνικών υποκειμένων που δρουν στον χώρο. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσονται διαφορετικές τοπικότητες και ανταγωνιστικές τάσεις σε όλο το εύρος της περιοχής του Δήμου Αθηναίων.

Τα τελευταία χρόνια, από το Κολωνάκι μέχρι την Κυψέλη και από το Παγκράτι μέχρι τον Κολωνό, νέα συλλογικά υποκείμενα δημιούργησαν την επιστημονική και κοινωνική αμφισβήτηση, για την υπεράσπιση των αστικών δημόσιων υπηρεσιών και την προστασία του τοπικού περιβάλλοντος. Αδόμητοι χώροι που μπήκαν στο στόχαστρο της κερδοσκοπίας και της τσιμεντοποίησης απελευθερώθηκαν και δόθηκαν στους πολίτες, κτήρια αρχιτεκτονικής αξίας και ιστορικής μνήμης διασώθηκαν στεγάζοντας νέες κοινωνικές χρήσεις, παιδικοί σταθμοί και σχολικές στέγες «γλύτωσαν» από το κλείσιμο που επέβαλε η νεοφιλελεύθερη δημοτική και κεντρική διακυβέρνηση, περικοπές κοινωνικών παροχών δεν υλοποιήθηκαν μετά από τοπικούς αγώνες, αρχαιολογικοί χώροι άνοιξαν.

Σήμερα, σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, φαινόμενα όπως η ενδημική ανεργία και η επισφάλεια που βρίσκονται στον πυρήνα της απόγνωσης της κοινότητας, οι επιδεινούμενες οικιστικές συνθήκες, η αποστράγγιση των κοινωνικών πόρων, η εγκατάλειψη ολόκληρων γειτονιών της πόλης στην υποβάθμιση οξύνονται προσβάλλοντας όλο και περισσότερα τμήματα του πληθυσμού της πόλης. Μέσα σ’ αυτό το κάδρο, νέα στοιχεία προσαρτώνται στη ζωή ιδίως του ιστορικού κέντρου αλλά και σε γειτονιές όπως ο Άγιος Παντελεήμονας. Η καθημερινότητα των περιοχών αυτών χαρακτηρίζεται από την υποβάθμιση, την απουσία της κρατικής και της δημοτικής μέριμνας, τη σταδιακή εγκατάλειψη κάθε μορφής κοινωνικής πρόνοιας για τους πολίτες, την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από συγκεκριμένα κυκλώματα που εκμεταλλεύονται ανθρώπους, πωλούν ναρκωτικά και προστασία σε νυχτερινά κέντρα, την εγκληματικότητα, την έλλειψη υποδομών και καθαριότητας. Κάπως έτσι συντίθεται η καθημερινότητα της Αθήνας, μιας πόλης που συγκεντρώνει χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως φτωχούς και μετανάστες που αναζητούν καταφύγιο απ’ το ρατσισμό, ανθρώπους που έχουν ανάγκη για υποδομές μέσα σε ένα τοπίο κοινωνικής ερήμωσης.

Η υποβάθμιση και η οικονομική υποτίμηση των γειτονιών του κέντρου της πόλης είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων: Της απουσίας πολιτικής ανοιχτών συνόρων προς την Ευρώπη για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες με αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση τους σε συγκεκριμένα καταφύγια της πόλης όπου ζουν υπό άθλιες συνθήκες, της απουσίας κοινωνικών υπηρεσιών από μεγάλα τμήματα της πόλης, των περικοπών σε κονδύλια και προσωπικό των δομών απεξάρτησης και της διαπλοκής της αστυνομίας με τα κυκλώματα της περιοχής. Παράλληλα, η παράνομη χωροθέτηση και η ραγδαία εξάπλωση εμπορικών δραστηριοτήτων όπως εστιατόρια, μπαρ, gallery τέχνης, παράνομων νυχτερινών μαγαζιών που παρακάμπτουν τις χρήσεις γης στις γειτονιές, αλλοιώνουν την ισορροπία μεταξύ κατοικίας-υπηρεσιών, δημιουργούν ηχορύπανση και καταπατούν τον δημόσιο χώρο με τα τραπεζοκαθίσματα και τις πλαστικές τέντες. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η εκδίωξη των παραγωγικών δραστηριοτήτων και των μικρών βιοτεχνιών από τις περιοχές της δυτικής Αθήνας, καθώς η παραγωγή ήταν αυτή που καθόριζε την κοινωνική σύνθεση των λαϊκών γειτονιών. Πρότυπα κατανάλωσης ήλθαν να επιβάλουν πρότυπα παραγωγής. Πλέον, οι αξίες της κατανάλωσης αντί της παραγωγής καθορίζουν τις αποφάσεις για τις χρήσεις γης.

Η παρακμή των γειτονιών δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Προέκυψε ως αποτέλεσμα της κυριαρχίας των ιδιωτικών και δημόσιων επενδυτικών αποφάσεων και της λειτουργίας της αγοράς γης και κατοικίας (real estate). Το σχέδιο της τοπικής «αναζωογόνησης» όπως λειτούργησε στου Ψυρρή, στο Γκάζι και στο Μεταξουργείο (σε διαφορετική κλίμακα στο καθένα), αναμόρφωσε τις δομές των κεντρικών περιοχών για να λειτουργήσουν ως μηχανή κέρδους. Μαζί με την αναμόρφωση, αυτή η διαδικασία προβλέπει τη δημιουργία ζωνών πολυτελούς κατοικίας (gentrification) και οικονομικών υποδομών σε νέα κεντρικά συγκροτήματα γραφείων.

Στη σύγχρονη Αθήνα, υπό το βάρος της κρίσης, του πολλαπλασιασμού της φτώχειας και της βίας, της δημιουργίας θυλάκων αποκλεισμού, των χωρικών ανισοτήτων στις γειτονιές αλλά και των κοινών τους προβλημάτων, η κυρίαρχη πολιτική για την πόλη επιβάλλει μια νέα οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική ατζέντα που υποκαθιστά τις ανάγκες των ανθρώπων και οδηγεί την αστική αναδιαμόρφωση. Επιχειρήσεις σκούπα, εκτοπισμός των κατοίκων, καταστροφή της κοινότητας και της αλληλεγγύης, ξενοφοβία, απεμπόληση των παλιών της χρήσεων που θυμίζουν την παλιά της «υποβάθμιση» και ακυρώνουν την μνήμη της.

Απέναντι σε αυτούς τους σχεδιασμούς, υπάρχουν πρωτοβουλίες και κινήματα πολιτών που διαμορφώνουν την δική τους ατζέντα για την πόλη και την αυτοδιοίκηση. Βασική μέριμνα είναι η κατάθεση ενός ολοκληρωμένου κοινωνικού και πολεοδομικού σχεδίου με προτεραιότητα τον δημόσιο έλεγχο των χρήσεων και των τιμών γης. Με προγράμματα κοινωνικής στέγης, παιδικούς σταθμούς, χώρους δημιουργίας και πολιτισμού σε υπάρχοντα κτίρια του δήμου, βελτίωση και δημιουργία βασικών κοινωνικών δομών για τους πολίτες (ΚΑΠΗ, σχολεία, ιατρεία), εξωραϊσμό του δημόσιου χώρου(δημόσια ουρητήρια, καθαριότητα, ανακύκλωση, «πρασίνισμα» και φύτευση των αδόμητων χώρων με την υποστήριξη από φυτώρια του δήμου), τη δημιουργία πάρκων στις γειτονιές και την αντίσταση σε κάθε αυθαιρεσία.

Η πόλη είναι το πεδίο που ασκούνται τα ανταγωνιστικά οικονομικά και πολιτικά σχέδια, το πεδίο της διαμόρφωσης κοινωνικών συνειδήσεων και πολιτισμικών πρακτικών. Η πόλη πρέπει να είναι πάνω από όλα ανοιχτή και αλληλέγγυα σε όλους.

ΠΗΓΗ RED NOTBOOK

Κοινωνικά δίκτυα αλληλεγγύης

ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΡΤΑΛΙΟΥ*

Ο νεοφιλελευθερισμός τραυμάτισε βαθιά τα αξιακά πρότυπα της αριστεράς: τις ιδέες της κοινότητας, της αλληλεγγύης, της συλλογικότητας, της συμπάθειας, της συνύπαρξης, του ενεργού ενδιαφέροντος για τον άλλο. Η πολιτική, ως διαχείριση του συστήματος εξουσίας, απομακρύνθηκε, όσο ποτέ στη σύγχρονη ιστορία, από τον κόσμο των αποκάτω. Πάνω από τις τάξεις και τα στρώματα εγκαταστάθηκε ο ατομικός εργαζόμενος, καταναλωτής και θεατής, το ιδιοτελές άτομο του Χόμπς.

Παρ’ όλ’ αυτά, σε πολλά μέρη του κόσμου και πρόσφατα στη χώρα μας, η κρίση δημιουργεί ρωγμές στο νεοφιλελεύθερο οικοδόμημα. Μέσα απ’ αυτές αναδύονται παλιές και νέες μορφές συνύπαρξης, σύνθεσης, συνεργασίας, εν τέλει κοινωνικά δίκτυα αλληλέγγυων πρακτικών. Τα δίκτυα αυτά αμφισβητούν αγοραίες μορφές παραγωγής και ανταλλαγής, τη γενικευμένη εμπορευματοποίηση αγαθών και δραστηριοτήτων, την κυριαρχία του εμπορεύματος και των καταναλωτικών προτύπων επί των αναγκών. Θέτουν τη βασική προϋπόθεση αντίστασης: κανείς μόνος στην κρίση.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα των αλληλέγγυων κοινωνικών δικτύων και πρακτικών.

Μια από τις πρώτες ανάγκες που αναδύεται σε εποχές στέρησης είναι η διατροφική επάρκεια των νοικοκυριών. Το κίνημα της αστικής καλλιέργειας αναδύθηκε σε πολλές φάσεις της ιστορίας των πόλεων και επανέρχεται στις σημερινές συνθήκες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Συνιστά ένα κίνημα καταναλωτών και μορφή αλληλέγγυας οικονομίας, καθώς και ένα κίνημα γειτονιάς.

Στο Βανκούβερ του Καναδά, για παράδειγμα, περίπου 44% των κατοίκων καλλιεργούν εδώδιμα προϊόντα στις αυλές, τα μπαλκόνια τους, αλλά και στους 17 κήπους της πόλης, που παραχωρήθηκαν από την πολιτεία. Στην Αργεντινή, στο Περού, στο Εκουαδόρ, στη Ζιμπάμπουε, στην Τζακάρτα της Ινδονησίας, στη Νέα Ορλεάνη, στο Πεκίνο, στο Ντιτρόϊτ, στο Φράϊμπουργκ της Γερμανίας, στο Παρίσι και αλλού, η αστική καλλιέργεια είναι ένας διαδεδομένος τρόπος παραγωγής και κατανάλωσης.

Το κίνημα των piqueteros στην Αργεντινή, στη ΔΝΤ εποχή, συγκροτήθηκε από οργανώσεις φτωχών και ανέργων που χρησιμοποίησαν ως ένα βασικό μέσο πάλης τον αποκλεισμό των δρόμων και των σιδηροδρομικών γραμμών, διακόπτοντας έτσι τη διακίνηση των εμπορευμάτων. Υποστηρίζονται από ευρύτατα δίκτυα γειτονιάς που δημιουργούν ασπίδα προστασίας όταν έρχεται η αστυνομία και όλοι μαζί μεταφέρονται ως συμπαραστάτες στα κατειλημμένα εργοστάσια της περιοχής τους. Λειτουργώντας αυτόνομα και οριζόντια, οι piqueteros χρησιμοποιούν τα επιδόματα της πρόνοιας που εξασφαλίζουν και την προσωπική εργασία για τη δημιουργία εναλλακτικών δομών στις γειτονιές: μαγειρεία, αρτοποιεία, συλλογικές κουζίνες, εργαστήρια λαϊκής επιμόρφωσης, βιβλιοθήκες, φεστιβάλ, λαχανόκηπους κ.λπ.

Στην Αργεντινή άνθισε, επίσης, το ανταλλακτικό εμπόριο, δηλαδή ένα σύστημα που λειτουργεί χωρίς τη διαμεσολάβηση του χρήματος με τη χρήση των creditos, ενός κοινωνικού νομίσματος–πίστωσης, το οποίο εκδίδεται από τα δίκτυα ανταλλαγής. Έτσι ανταλλάσσονται φρέσκα λαχανικά με μαθήματα μουσικής, παπούτσια ή ρούχα με οικοδομικές εργασίες, κ.λπ. Οι συμμετέχοντες στο ανταλλακτικό εμπόριο υπολογίζονται σε 2 εκατ. και κατ’ άλλους σε 3 έως 5 εκατ.

Ένα άλλο παράδειγμα, από την Αργεντινή της κρίσης, αφορά στις συνελεύσεις γειτονιάς, δηλαδή μορφές πολιτικής συγκρότησης από τα κάτω, που αποτελούν ένα είδος τοπικής χωρικής αντι-εξουσίας και προβαίνουν σε καταλήψεις δημόσιων κτιρίων, εργοστασίων, γυμναστηρίων, τοπικών αγορών, πλατειών, εγκαθιστώντας εκεί κοινωνικά κέντρα, εναλλακτικές αγορές κ.λπ.

Τις τρεις μορφές αλληλέγγυων πρακτικών στην Αργεντινή, που ήδη αναφέραμε, συμπληρώνει το κίνημα των ανακτημένων επιχειρήσεων. Αν και λίγες σε αριθμό, οι επιχειρήσεις αυτές που μετατράπηκαν σε αυτοδιαχειριζόμενους συνεταιρισμούς, αναδεικνύουν τις δημιουργικές ικανότητες των εργαζομένων και τη σημασία της κοινωνικής έναντι της ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής.

Η αλληλέγγυα οικονομία μπορεί να παίρνει τη μορφή και διεθνών δικτύων ανταλλαγής ή και δημιουργίας “ηθικών” τραπεζών για τη χρηματοδότηση των αλληλέγγυων πρακτικών. Πολλά σχετικά παραδείγματα μας έρχονται από τις Ζαπατίστικες Κοινότητες, από τη Βενεζουέλα, τη Βραζιλία και άλλα μέρη της γης.

Μέσα στην κρίση, λοιπόν, οι φτωχοί και οι απόκληροι δημιουργούν εναλλακτικές μορφές αντίστασης, επιβίωσης με αντισυστημικά χαρακτηριστικά, που θα μπορούσαμε να τις συνδέσουμε με αυτό που ονομάζουν οι Ιθαγενικές Κοινότητες της Λατινικής Αμερικής «Buen Vivir»: ένα σύστημα αξιών και τρόπων ζωής και μια πρόταση για την οικοδόμηση ενός καινούργιου κόσμου.

Στην Ελλάδα πληθαίνουν τα σχετικά παραδείγματα, μερικά από τα οποία παρουσιάστηκαν στο Φεστιβάλ της Εποχής. Αναφέρω το Ιατρείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης Ρεθύμνου, το Εναλλακτικό Πολιτιστικό Εργαστήρι στην Κέρκυρα, τα σχολεία εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας για μετανάστες, την αυτοδιαχειριζόμενη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης, τον Αυτόνομο Κοινωνικό χώρο και Βοτανικό Κήπο Πετρούπολης, τις συλλογικές κουζίνες, τα χαριστικά παζάρια, τις γιορτές, τις καλλιτεχνικές παραστάσεις, τις μορφές ανταλλακτικής οικονομίας (terra verde, Οβολός, Σπόρος, κ.λπ.) και πολλά άλλα, όπως οι συνελεύσεις γειτονιάς μέσα από τις οποίες δοκιμάζεται η συλλογική αντίδραση στην κρίση.

*Η Ελ. Πορτάλιου είναι καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ και υποψήφια δήμαρχος Αθήνας με τον συνδυασμό “Ανοιχτή Πόλη”.

Μαριος Ζέρβας - συνεντευξη μεσα απο τις φυλακες

Η στιγμή της σύλληψης του Μάριου

Ο προφυλακισμένος από τη διαδήλωση της 11/3 Μάριος Ζέρβας μιλά μέσα από τις φυλακές Κορυδαλλού στο «Δρόμο της Αριστεράς» και το Λεωνίδα Σακλαμπάνη για τις συνθήκες και το χαρακτήρα της σύλληψής του.

Συνεντευξη του Μαριου Ζέρβα (Marios Z) , μεγαλη απεργια

Υπογραψτε εδω http://www.petitiononline.com/mariosz... με ενα απλο ονομα και το e-mail σας (χωρις φοβο για φακελωμα) για την αμεση αποφυλακιση του αθωου Μαριου Ζέρβα που φυλακιστηκε στις 11/3/2010 επειδη πηρε μερος στην μεγαλη πορεια.

πληροφοριες www.freemariosz.wordpress.com