Τέτοιες μέρες, πριν 200 χρόνια Ο ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΤΙΚΗ

του Πάνου Τριγάζη*

Της θείας της γης διαλαλητής, μα και κριτής

της έφερε τη λύρα του και το σπαθί του αντάμα

Κωστής Παλαμάς

Τέτοιες μέρες, πριν 200 χρόνια, ο Λόρδος Βύρων επισκεπτόταν την Αττική.

Χριστούγεννα του 2009 ο νεαρός Μπάιρον (21 ετών τότε), είχε φθάσει στην Αθήνα, ύστερα από ένα τρίμηνο οδοιπορικό με αφετηρία την Πάτρα, όπου πρωτοπάτησε ελληνικό έδαφος στις 26 Σεπτεμβρίου 1809, προερχόμενος από τη Μάλτα. Οδοιπορικό που τον έφερε στην Πρέβεζα, στα Γιάννενα, στην όμορφη Ζίτσα, στο κάστρο του Αλή Πασά στο Τεπελένι και από ‘κει πίσω στην Πρέβεζα, μετά στο Μεσολόγγι, ξανά στην Πάτρα, στο Αίγιο, απέναντι στη Ναύπακτο και στην Άμφισσα, στους Δελφούς και στη Θήβα.

Η πρώτη περίοδος της διαμονής του στην πόλη της Παλλάδας κράτησε δέκα εβδομάδες και περιλάμβανε περιηγήσεις σ΄όλη την Αττική. Ειδικότερα, στις 13 Ιανουαρίου 1810 επισκέφθηκε την Ελευσίνα, ενώ λίγες μέρες αργότερα ταξίδεψε στη Βάρη, στο Σούνιο, στην Κερατέα και στο Μαραθώνα. Επίσης, ανέβηκε στην Ακρόπολη όπου αντικρίζοντας τον λεηλατημένο Παρθενώνα από τον συμπατριώτη του Λόρδο Ελγιν ένοιωσε μεγάλη οργή, την οποία εξέφρασε μέσα από τα ποιήματά του «Η κατάρα της Αθήνας» και «Το Προσκύνημα του Τσάϊλντ Χάρολντ».

Πασίγνωστο είναι και το ποίημα του Λόρδου Βύρωνα με τίτλο «Η Κόρη των Αθηνών», που έγραψε τότε για την 14χρονη Τερέζα Μακρή, τη μεγαλύτερη από τις τρεις κόρες της χήρας ενός Άγγλου υποπρόξενου την οποία ερωτεύθηκε παράφορα.

Από την Αθήνα, ο Μπάιρον αναχώρησε για τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη στις 5 Μαρτίου 1810 και επέστρεψε, ύστερα από περίπου 5 μήνες.

Η δεύτερη περίοδος της διαμονής του στην Αθήνα κράτησε ως τις 22 Απριλίου 1811 και περιλάμβανε νέες περιηγήσεις του στην Αττική αλλά και στην Πελοπόννησο.

Να τι έγραφε σε ένα γράμμα του: «Μένω στο Μοναστήρι των Καπουτσίνων, μπροστά μου έχω τον Υμηττό, πίσω μου την Ακρόπολη, δεξιά μου το ναό του Δία, μπροστά το Στάδιο, αριστερά μου την πόλη, ε, κύριε, αυτό θα πει τοπίο, αυτό θα πει γραφικότητα!» (20 Ιανουαρίου 1811). Στο ίδιο γράμμα έλεγε ότι «για ποικιλία κάνω πότε πότε εκδρομές στο Μαραθώνα, το Σούνιο, την κορυφή του Υμηττού και το Μοριά».

Επισκεπτόμενος περιοχές αρχαίας δόξας, όπως ο Μαραθώνας, ο Μπάϊρον θλιβόταν για την παρακμή της Ελλάδας (Ελλάς ωραία! Λείψανο θλιβερό αξίας που έχει δύσει!), αλλά ονειρευόταν κιόλας:

Βουνά τον πλατύ Μαραθώνα κοιτάνε

και κείνους κοιτάει η θάλασσα πέρα

κι εγώ πώς μπορούσε ονειρεύομαι να ‘ναι

Ελεύθερη πάλι η Ελλάδα μια μέρα!

Σχεδίαζε από την Αθήνα και άλλα ταξίδια. «Ένα φιρμάνι από την Πύλη – έγραφε στη μητέρα του στις 2.2.1811 – μου επιτρέπει να συνεχίσω προς Ιερουσαλήμ και Αίγυπτο, κι έτσι θα επισκεφθώ τις πυραμίδες και την Παλαιστίνη πριν γυρίσω».

Δεν έκανε πράξη το σχέδιό του. Οπως προαναφέραμε, ο Λόρδος Βύρων έφυγε από την Αθήνα στις 22 Απριλίου 1811 με προορισμό το Λονδίνο.

Η επιστροφή στην πατρίδα του συνοδεύτηκε από τη δημοσίευση του ποιήματός του «Το προσκύνημα του Τσάϊλντ Χάρολντ», το οποίο τον «έκανε διάσημο σε μια μέρα» (σύμφωνα με δικά του λόγια), αλλά αξιοσημείωτη είναι και η πολιτική του δράση. Στην πρώτη ομιλία του στη Βουλή των Λόρδων (27.2.1812), υπήρξε καταπέλτης εναντίον νομοσχεδίου (που μόνο αυτός καταψήφισε), το οποίο προέβλεπε τη θανατική ποινή για τους εξεγερμένους κλωστοϋφαντουργούς του Νόττιγχαμ, που έχαναν τις δουλειές τους από την εκμηχάνιση της παραγωγής.

Ο Λόρδος Βύρων επέστρεψε στην επαναστατημένη Ελλάδα το 1823. Από την Κεφαλονιά πέρασε στις 6 Ιανουαρίου 1824 στο πολιορκημένο Μεσολόγγι. Εκεί άφησε την τελευταία του πνοή, στις 19 Απριλίου 1824, αφού αρρώστησε βαριά.

Παρότι πέθανε πολύ νέος, σε ηλικία μόλις 36 ετών, ο Λόρδος Βύρων άφησε μεγάλο ποιητικό έργο με παγκόσμια ακτινοβολία, ενώ για την δράση του και τη θυσία υπέρ της ανεξαρτησίας της Ελλάδας αναγνωρίζεται ως ο κορυφαίος των Φιλελλήνων.

Τιμώντας τα 200 χρόνια από το πρώτο ταξίδι του Λόρδου Βύρωνα στην Ελλάδα, ο Σύνδεσμος «ΜΠΑΪΡΟΝ» για τον φιλελληνισμό και τον πολιτισμό, που έχει έδρα του το Δήμο Βύρωνα και μέλη σ΄όλη την Ελλάδα και στον απόδημο ελληνισμό, προωθεί την ιδέα και ζητεί υποστήριξη για να οριστεί «Έτος Μπάιρον» το 2010.

Σημείωση: Τα αποσπάσματα των επιστολών είναι από το βιβλίο «ΛΟΡΔΟΥ ΜΠΑΪΡΟΝ – Επιστολές από την Ελλάδα». Μετάφραση Δημοσθένη Κούρτοβικ, εκδόσεις ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑ.

* Ο Πάνος Τριγάζης είναι Πρόεδρος του Συνδέσμου «ΜΠΑΪΡΟΝ» ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ.

Ο Λόρδος Βύρων στην Αθήνα

Του Πάνου Τριγάζη*



Της θείας της γης διαλαλητής, μα και κριτής της έφερε τη λύρα του και το σπαθί του αντάμα Κωστής Παλαμάς


«Θα πάω τώρα στην Αθήνα να σπουδάσω τα νέα ελληνικά, που διαφέρουν πολύ από τα αρχαία, αν και στις ρίζες τους μοιάζουν», έγραφε ο Λόρδος Βύρων σε επιστολή του από την Πρέβεζα προς τη μητέρα του στις 12 Νοεμβρίου 1809.

Χριστούγεννα, πριν 200 χρόνια, έφθανε στην Αθήνα ο νεαρός Μπάιρον (21 ετών τότε), ύστερα από ένα τρίμηνο οδοιπορικό με αφετηρία την Πάτρα, όπου πρωτοπάτησε ελληνικό έδαφος στις 26 Σεπτεμβρίου 1809, προερχόμενος από τη Μάλτα. Οδοιπορικό που τον έφερε στην Πρέβεζα, στα Γιάννενα, στην όμορφη Ζίτσα, στο κάστρο του Αλή Πασά στο Τεπελένι και από 'κει πίσω στην Πρέβεζα, μετά στο Μεσολόγγι, ξανά στην Πάτρα, στο Αίγιο, απέναντι στην Άμφισσα, στους Δελφούς και στη Θήβα, πριν καταλήξει στην πόλη της Παλλάδας, που τότε ήταν ένα μεγάλο χωριό.

«Οι Τούρκοι είχαν καταλάβει την πόλη - γράφει ο Αντρέ Μωρουά, ένας από τους κορυφαίους βιογράφους του Λόρδου Βύρωνα - και, περισσότερο κατακτητές παρά διοικητές, την είχαν εγκαταλείψει στην τύχη της. Στο μεγάλο καφενείο, κοντά στο παζάρι, έβλεπες τους αγάδες καθισμένους σταυροπόδι να καπνίζουν τους ναργιλέδες τους και να γελούν. Μια τουρκική φρουρά ήταν εγκατεστημένη στην Ακρόπολη».

Στην Αθήνα, ο Λόρδος Βύρων πέρασε μεγάλο μέρος τής πάνω από δυόμισι χρόνια επίσκεψής του στην τότε Οθωμανική αυτοκρατορία (Σεπτέμβριος 1809 - Απρίλιος 1811). Αρχικά έμεινε στο σπίτι της Θεοδώρας Μακρή, χήρας ενός Άγγλου υποπρόξενου, που για τη μεγαλύτερη από τις τρεις κόρες της, την Τερέζα, ένοιωσε φλογερό έρωτα και συνέθεσε ένα από τα γνωστότερα ποιήματά του με τίτλο «Κόρη των Αθηνών». Φεύγοντας για την Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη, στις 5 Μαρτίου 1810, έλεγε ο Μπάιρον στην Τερέζα μέσα από το ποίημά του αυτό:



Κόρη των Αθηνών! φεύγω πια.

Όταν θα ‘σαι μόνη, σκέψου με, γλυκιά.

Αν κι εγώ στην Κωνσταντινούπολη πετώ,

η Αθήνα κρατάει την καρδιά μου και το λογικό.

(απόδοση Μάριος - Βύρων Ραΐζης).



Επέστρεψε ύστερα από περίπου 6 μήνες και επέλεξε να μείνει στο Μοναστήρι των Καπουτσίνων, δίπλα στο μνημείο του Λυσικράτη στην Πλάκα, που λειτουργούσε ως πανδοχείο και σχολείο. «Έχω σχεδόν πολιτογραφηθεί Αθηναίος, γιατί μένω κυρίως στην Αθήνα όταν δεν είμαι στις δημοσιές», έγραφε σε φίλο του στις 31 Ιουλίου 1810.

Οι εμπειρίες του ήταν πλούσιες, πηγή έμπνευσης και για την ποίησή του. Αντικρίζοντας τον Παρθενώνα, λεηλατημένο από τον συμπατριώτη του Έλγιν, έγραψε το ποίημα «Η Κατάρα της Αθήνας».

Απολάμβανε τη διαμονή του. Έγραφε σε άλλο γράμμα του: «Μένω στο Μοναστήρι των Καπουτσίνων, μπροστά μου έχω τον Υμηττό, πίσω μου την Ακρόπολη, δεξιά μου τον ναό του Δία, μπροστά το Στάδιο, αριστερά μου την πόλη, ε, κύριε, αυτό θα πει τοπίο, αυτό θα πει γραφικότητα!» (20 Ιανουαρίου 1811). Στο ίδιο γράμμα έλεγε ότι «για ποικιλία κάνω πότε πότε εκδρομές στον Μαραθώνα, το Σούνιο, την κορυφή του Υμηττού και τον Μοριά».

Θλιβόταν για την παρακμή της Ελλάδας (Ελλάς ωραία! Λείψανο θλιβερό αξίας που έχει δύσει!), αλλά ονειρευόταν κιόλας:



Βουνά τον πλατύ Μαραθώνα κοιτάνε

και κείνος κοιτάει τη θάλασσα πέρα

κι εγώ πώς μπορούσε ονειρεύομαι να 'ναι

Ελεύθερη πάλι η Ελλάδα μια μέρα!

(από το ποίημα «Τα Νησιά της Ελλάδας»).



Σχεδίαζε από την Αθήνα και άλλα ταξίδια. «Ένα φιρμάνι από την Πύλη -έγραφε στη μητέρα του στις 2.2.1811- μου επιτρέπει να συνεχίσω προς Ιερουσαλήμ και Αίγυπτο, κι έτσι θα επισκεφθώ τις πυραμίδες και την Παλαιστίνη πριν γυρίσω».

Δεν έκανε πράξη το σχέδιό του. Στις 22 Απριλίου 1811 έφυγε από την Αθήνα με προορισμό την Αγγλία.

«Δεν υπάρχει αμφιβολία πώς στη φάση αυτή της ζωής του Byron ο φιλελληνισμός και παράλληλα ο φιλελευθερισμός του δεν ταυτίζονται με συνειδητή πολιτική πράξη», υποστηρίζει η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών Μάρα Γιαννή. Όμως, φεύγοντας, «είχε σχηματίσει συγκεκριμένες απόψεις, οι οποίες επρόκειτο να καθορίσουν τον χαρακτήρα του και την ορμή του φιλελληνισμού του ώς το τέλος της ζωής του», σύμφωνα με τον διάσημο Αμερικανό Βυρωνιστή Leslie Marchand.

Επιστρέφοντας στην Αγγλία o Μπάιρον γνώρισε μεγάλη ποιητική δόξα με τη δημοσίευση του ποιήματός του «Το προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ», αλλά αξιοσημείωτη είναι και η πολιτική του δράση. Στην πρώτη ομιλία του στη Βουλή των Λόρδων (27.2.1812) υπήρξε καταπέλτης εναντίον νομοσχεδίου (που μόνο αυτός καταψήφισε), το οποίο προέβλεπε τη θανατική ποινή για τους εξεγερμένους κλωστοϋφαντουργούς του Νόττιγχαμ, που έχαναν τις δουλειές τους από τις μηχανές.

Επέστρεψε στην επαναστατημένη Ελλάδα το 1823. Από την Κεφαλλονιά πέρασε, στις 6 Ιανουαρίου 1824, στο πολιορκημένο Μεσολόγγι. Εκεί άφησε την τελευταία του πνοή, στις 19 Απριλίου 1824, αφού αρρώστησε βαριά.

Τιμώντας τα 200 χρόνια από το πρώτο ταξίδι του Λόρδου Βύρωνα στην Ελλάδα, ο Σύνδεσμος «Μπάιρον» για τον φιλελληνισμό και τον πολιτισμό, που έχει έδρα του το Δήμο Βύρωνα και μέλη σ΄όλη την Ελλάδα και στον απόδημο ελληνισμό, προωθεί την ιδέα και ζητεί υποστήριξη για να οριστεί «Έτος Μπάιρον» το 2010.

Σημείωση: Τα αποσπάσματα των επιστολών είναι από το βιβλίο «Λόρδου Μπάιρον - Επιστολές από την Ελλάδα». Μετάφραση Δημοσθένη Κούρτοβικ, εκδόσεις Ιδεόγραμμα. Από το ίδιο βιβλίο και οι αναφορές στη Μ. Γιαννή και στον Leslie Marchand.

* Ο Πάνος Τριγάζης είναι Πρόεδρος του Συνδέσμου «Μπάιρον»

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΟ «ΕΤΟΣ ΜΠΑΙΡΟΝ 2010»

Ισχυρά απελευθερωτικά και οικολογικά μηνύματα πηγάζουν από την ποίηση, τις ιδέες και τους αγώνες του Λόρδου Βύρωνα, τονίστηκε σε εκδήλωση που έγινε στην Στοά του Βιβλίου, στις 24-11-2009, για την παρουσίαση «Διακήρυξης για το Έτος Μπάιρον 2010», από τον Σύνδεσμο «Μπάιρον» για τον Φιλελληνισμό και τον Πολιτισμό.
Η πρόταση για το «Έτος Μπάιρον» γίνεται για να τιμηθούν τα 200 χρόνια από το πρώτο ταξίδι του Λόρδου Βύρωνα στην Ελλάδα.
Εισηγήσεις έκαναν ο Πρόεδρος του Συνδέσμου «Μπάιρον» κ. Π. Τριγάζης, ο Δήμαρχος Βύρωνα κ. Ν. Χαρδαλιάς, ο αντιπρόεδρος του Συνδέσμου «Μπάιρον» Λ. Κανελλόπουλος (Πρόεδρος της UNICEF) και η συγγραφέας Ευγ. Κεφαλληναίου.
Προτείνεται η πραγματοποίηση στη διάρκεια του 2010 ποικίλων εκδηλώσεων σ’ όλη την Ελλάδα και στον Ελληνισμό της Διασποράς για την ποίηση, τις ιδέες και τους αγώνες του Μπάιρον. Ήδη το «Έτος Μπάιρον» υποστηρίζεται από λογοτεχνικά σωματεία και φορείς της Αυτοδιοίκησης, με πρώτο το Δήμο Βύρωνα.
«Θέλουμε οι εκδηλώσεις για το «Έτος Μπάιρον 2010» -τόνισε ο Πρόεδρος του Συνδέσμου «Μπάιρον» Πάνος Τριγάζης - να είναι ένα μακρύ και πλούσιο οδοιπορικό στην ποίηση, στις ιδέες και στους αγώνες του Λόρδου Βύρωνα. Να τιμηθεί ο Μπάιρον ως μεγάλος φιλέλληνας αλλά και ως πολίτης του κόσμου, ως ποιητής και αγωνιστής της ελευθερίας, ως υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολέμιος των διακρίσεων, καθώς και ως μια δυνατή φωνή υπέρ της προστασίας της φύσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς των λαών, που υψώθηκε οργισμένη και κατά της λεηλασίας του Παρθενώνα από τον Έλγιν. Θέλουμε να μιλήσουμε μέσα από το «Έτος Μπάιρον» όχι μόνο για το χθες αλλά και για το σήμερα και για το αύριο, να απαντήσουμε και στο ερώτημα τι έχει να πει ο Μπάιρον τον 21ο αιώνα».
Το πλήρες κείμενο της διακήρυξης που διανέμεται για τη συγκέντρωση υπογραφών είναι το ακόλουθο:

«Πέρασαν 200 χρόνια από το πρώτο ταξίδι του Λόρδου Βύρωνα στην Ελλάδα (Σεπτέμβριος 1809 – Απρίλιος 1810), το οποίο αποτέλεσε βασική πηγή της ποιητικής του έμπνευσης και επέδρασε καθοριστικά στη διαμόρφωση των φιλελληνικών του αισθημάτων.
Προτείνουμε με την ευκαιρία αυτή την πραγματοποίηση ποικίλων εκδηλώσεων σε όλη την Ελλάδα και στον Ελληνισμό της Διασποράς για την ποίηση, τις ιδέες και τους αγώνες του Λόρδου Βύρωνα. Για το σκοπό αυτό το 2010 πρέπει να οριστεί «Έτος Μπάιρον», με ξεχωριστούς σταθμούς στη διάρκεια του έτους την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης (21 Μαρτίου) και την Ημέρα Φιλελληνισμού και Διεθνούς Αλληλεγγύης (19 Απριλίου, ημέρα θανάτου του Λόρδου Βύρωνα).
Μπορούμε μέσα από τις εκδηλώσεις για το «Έτος Μπάιρον 2010» να μιλήσουμε όχι μόνο για το χθες, αλλά και για το σήμερα και το αύριο. Πιστεύουμε ότι τα προβλήματα που κυριαρχούν στο σημερινό κόσμο και στην περιοχή μας, η πολυδιάστατη κρίση που ζουν οι κοινωνίες και το διεθνές σύστημα, φέρνουν έντονα στο προσκήνιο τις ιδέες και τις αξίες που εξέφρασε και υπηρέτησε ο μεγάλος ποιητής και κορυφαίος φιλέλληνας.
Ο Λόρδος Βύρων αγωνίστηκε και θυσιάστηκε για την ανεξαρτησία της Ελλάδας και ταυτόχρονα απέδιδε στον εαυτό του τον τίτλο «πολίτης του κόσμου».Εξέφρασε το πνεύμα της αντίστασης κατά των ισχυρών της εποχής του. Υπήρξε «νους φωτεινός» κατά τον Γκαίτε, «θερμός και αγέρωχος αγωνιστής της ελευθερίας των λαών» κατά τον Γκόρκι, «ποιητική ιδιοφυία αλλά και διάνοια πολιτική» κατά τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Αγωνίστηκε για τα ανθρώπινα δικαιώματα, με χαρακτηριστικότερη την αντίθεσή του από το βήμα της Βουλής των Λόρδων (27-2-1812) σε νόμο που προέβλεπε τη θανατική ποινή για εξεγερμένους κλωστοϋφαντουργούς του Νότιγχαμ, οι οποίοι κατέστρεφαν τις μηχανές που τους καταδίκαζαν σε ανεργία. Ύψωσε τη φωνή του, από τους πρώτους, κατά της λεηλασίας του Παρθενώνα από τον Έλγιν. Ισχυρότατη αναδύεται μέσα από το έργο του η αγάπη για τη Φύση και την προστασία της.
Με το «Έτος Μπάιρον 2010» καλούμαστε να μιλήσουμε για όλα αυτά, να γνωρίσουμε πραγματικά τον Λόρδο Βύρωνα και ακόμη, να απαντήσουμε και στο ερώτημα «τι έχει να πει ο Μπάιρον στον 21ο αιώνα».

Σύνδεσμος "Μπάϋρον" για τον φιλελληνισμό και τον πολιτισμό

Για απευθείας επικοινωνία με το Σύνδεσμο: τηλ: 210 7609340
Fax: 210 7664440
Email: xanthaki@culturedb.gr Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.