Η γρίπη και τα κέρδη των φαρμακοβιομηχανιών

Άρθρο από την αγγλική εφημερίδα " THE INDEPENDED "

Είναι η ιστορία ενός από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της εποχής μας. Σήμερα, οι κάτοικοι του πλανήτη που χρειάζονται περισσότερο φάρμακα τα οποία θα σώσουν ζωές είναι εκείνοι που εμποδίζονται να τα παράγουν. Και αυτό είναι το τελευταίο παράδειγμα: εργοστάσια στις φτωχές χώρες αγωνιούν να αρχίσουν να παράγουν το δικό τους φτηνό Tamiflu για να προστατεύσουν τους πληθυσμούς τους, αλλά δέχονται αυστηρές προειδοποιήσεις να μην το κάνουν. Γιατί; Ώστε οι φαρμακοβιομηχανίες να προστατεύσουν τις πατέντες τους και φυσικά τα κέρδη τους.

Για να κατανοήσουμε αυτή την ιστορία πρέπει να αρχίσουμε από το προφανές. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) προειδοποιεί ορθώς εδώ και μήνες ότι αν η γρίπη των χοίρων εξαπλωθεί στις φτωχότερες χώρες θα μπορούσε να προκαλέσει χιλιάδες θύματα. Ωστόσο, ζητούν και από τις κυβερνήσεις των χωρών αυτών να μην προχωρήσουν στην παραγωγή Tamiflu -του μόνου φαρμάκου που έχουμε για να αντιμετωπίσουμε τα συμπτώματα του ιού και να σώσουμε ζωές. Όλα αυτά είναι ενδεικτικά για τον τρόπο που λειτουργεί ο κόσμος μας σήμερα.

Οι κυβερνήσεις μας έχουν επιλέξει, εδώ και δεκαετίες, να επιβάλουν ένα περίεργο σύστημα για την παραγωγή φαρμάκων. Το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας για την παραγωγή φαρμάκων που καταλήγουν στο φαρμακείο της γειτονιάς σας πραγματοποιείται από επιστήμονες σε εργαστήρια που χρηματοδοτούνται από τις κυβερνήσεις και επομένως από τους φόρους σας. Οι φαρμακοβιομηχανίες εισέρχονται συνήθως αργά σε αυτή τη διαδικασία και πληρώνουν για το τελικό στάδιο όπως την παραγωγή ορισμένων χημικών ή την πραγματοποίηση δοκιμών. Σε αντάλλαγμα αναλαμβάνουν τα αποκλειστικά δικαιώματα για την παραγωγή και τα κέρδη που αποδίδει το συγκεκριμένο φάρμακο. Κανείς άλλος δεν μπορεί να το παράγει.

Οι συνέπειες είναι συνήθως καταστροφικές. Οι φαρμακοβιομηχανίες που έχουν τα δικαιώματα για τα φάρμακα που αντιμετωπίζουν το Aids πήγαν στα δικαστήρια την κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής όταν προσπάθησε να παράγει τη δική της φτηνή εκδοχή του φαρμάκου. Το κόστος του Νοτιοαφρικανικού φαρμάκου θα ήταν 100 δολάρια τον χρόνο ωστόσο οι εταιρείες ήθελαν να διατηρήσουν το κόστος των 10.000 δολαρίων τον χρόνο.

Και εδώ εισέρχεται στην ιστορία η γρίπη των χοίρων. Η κοινή γνώμη αηδίασε τόσο από την προσπάθεια να στερηθεί η Αφρική ένα τόσο σημαντικό φάρμακο ώστε ασκήθηκε πίεση με αποτέλεσμα μια μικρή παραχώρηση στους παγκόσμιους εμπορικούς κανόνες. Συμφωνήθηκε ότι σε περιπτώσεις εξαιρετικής ανάγκης, οι φτωχές χώρες θα μπορούσαν να παράγουν φτηνά φάρμακα.

Σύμφωνα επομένως με τους νέους κανόνες, οι φτωχές χώρες δικαιούνται να παράγουν όσο Tamiflu θέλουν. Και υπάρχουν ινδικές ή κινεζικές εταιρείες που δηλώνουν έτοιμες να το κάνουν. Όμως η Roche -η φαρμακοβιομηχανία που ελέγχει την πατέντα- αντιστέκεται στα σχέδια αυτά. Θέλει οι άνθρωποι να συνεχίσουν να αγοράζουν το πατενταρισμένο προϊόν από το οποίο αποκομίζουν κέρδη. Και ο ΠΟΥ φαίνεται να υποστηρίζει τη Roche - σε βάρος όλων εμάς.

Το επιχείρημα των φαρμακοβιομηχανιών είναι απλό: Είναι απαραίτητο να χρεώνουμε ακριβά τα "φάρμακα μας" ώστε να μπορούμε να παράγουμε συνεχώς καινούργια. Μια έρευνα όμως που πρόσφατα δημοσιεύτηκε στην έγκυρη ιατρική επιθεώρηση New England Journal of Medicine σημειώνει ότι μόλις το 14% των προϋπολογισμών των εταιρειών αυτών πηγαίνουν στην έρευνα για την παραγωγή νέων φαρμάκων. Το μεγαλύτερο μέρος πηγαίνει στο μάρκετινγκ ή καταλήγει στους μετόχους ως διανεμημένα κέρδη.

Υπάρχει φυσικά ένα καλύτερο σύστημα για την παραγωγή νέων φαρμάκων. Προτάθηκε πρόσφατα από τον βραβευμένο με Νόμπελ Οικονομίας, Τζόζεφ Στίγκλιτς. Οι κυβερνήσεις της Δύσης θα μπορούσαν να θεσπίσουν μεγάλα χρηματικά έπαθλα για την παραγωγή φαρμάκων. Τα υψηλότερα θα πηγαίνουν σε θεραπείες από ασθένειες που σκοτώνουν εκατομμύρια ανθρώπους, όπως η ελονοσία. Όταν η πληρωμή θα έχει γίνει, τα δικαιώματα για την παραγωγή του φαρμάκου θα περιέρχονται στη δημόσια σφαίρα. Ο καθένας θα μπορεί να το παράγει.

Η ιδέα της περιχαράκωσης της επιστημονικής γνώσης προκειμένου να κερδοσκοπούν λίγοι άνθρωποι αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες διαστροφές της εποχής μας. Και πρέπει να διαλύσουμε αυτό το άρρωστο σύστημα ώστε οι άρρωστοι να μπορέσουν να ζήσουν. Μόνο τότε θα λάβει πραγματικά οικουμενικό χαρακτήρα το πνεύμα του Τζόνας Σολκ που εφηύρε το εμβόλιο για την πολιομυελίτιδα αλλά αρνήθηκε τα πνευματικά δικαιώματα λέγοντας απλώς: "Θα ήταν σαν να πατεντάριζα τον ήλιο".

ΣΗΜΕΙΩΣΗ - ΔΙΕΥΚΡΙΝΗΣΗ

Θα θέλαμε να τονίσουμε, ότι δεν παίρνουμε θέση, δεν συμβουλεύουμε ούτε δίνουμε κατεύθυνση υπέρ ή κατά του εμβόλιου για την ονομαζόμενη νέα γρίππη. Ο ρόλος μας και η θέση μας δεν είναι και δεν μπορεί να είναι τέτοια. Όπως θα δείτε, δημοσιεύουμε διάφορες απόψεις, που προσπαθούν να φωτίσουν το θέμα και εκεί σταματάει ο ρόλος μας.

ΣΤΑΣΗ ΒΥΡΩΝΑ

Δείτε στο βίντεο, τι συνέβη στις ΗΠΑ το 1976 στον μαζικό εμβολιασμό του πληθυσμού με το εμβόλιο κατά της "γρίππης των χοίρων".

Η συζήτηση για το εμβόλιο της νέας γρίπης

ΤΟΥ ΤΑΚΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ*

Τον τελευταίο καιρό γίνεται πολλή συζήτηση για το εμβόλιο της νέας γρίπης. Κατά τη γνώμη μου η συζήτηση αυτή είναι συχνά άστοχη, γιατί επιχειρείται να δοθεί απάντηση σε ένα θέμα προσωπικής και συλλογικής υγείας (θα κάνω το εμβόλιο εγώ και η οικογένειά μου;) με ιδεολογικο-πολιτικά κυρίως κριτήρια (οι φαρμακοβιομηχανίες κερδίζουν υπέρογκα ποσά από το εμβόλιο και τη γρίπη).

Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο διαφορετικές συζητήσεις. Η πρώτη: Tο εμβόλιο της γρίπης είναι αποτελεσματικό; Έχει μήπως σοβαρές παρενέργειες; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι από την ίδια τη γρίπη (από τους οποίους το εμβόλιο προστατεύει); Η δεύτερη συζήτηση: Ποιος ο ρόλος των φαρμακοβιομηχανιών; Τα συμφέροντα δημιούργησαν κλίμα φόβου για μια ήπια αρρώστια; Πόσα θα κερδίσουν οι εταιρείες από τον μαζικό εμβολιασμό; Ασφαλώς οι εταιρείες κερδίζουν, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο δεν είναι ασφαλές και αποτελεσματικό. Άλλο θέμα το ένα και άλλο το άλλο.

Άνοδος του επιδημικού κύματος στην Ελλάδα

Βρισκόμαστε σε φάση ταχείας ανόδου του επιδημικού κύματος και γενίκευσης του εμβολιασμού στην Ελλάδα. Η πιο «τεχνική» συζήτηση για το εμβόλιο δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να παρακαμφθεί στο όνομα της «πολιτικής»: η προστασία της υγείας έχει πρωτεύουσα σημασία. Γιατί φέτος γίνεται τόσος θόρυβος, ενώ άλλες χρονιές ούτε συζητάμε για τη γρίπη; Φέτος έχει εμφανιστεί ένα νέο στέλεχος του ιού της γρίπης, στο οποίο κανένας στον πλανήτη δεν είχε ανοσία (το ίδιο έγινε και το 1918, το 1957, το 1968). Έτσι αναμένεται να αρρωστήσει ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων (πανδημία), και μάλιστα αυτό να γίνει σχεδόν ταυτόχρονα.

Γιατί τόση κινητοποίηση, ενώ η γρίπη είναι μια ήπια αρρώστια; Δεν είναι έτσι ακριβώς. Η γρίπη είναι ήπια στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων. Ο καθένας μας έχει μικρή πιθανότητα να αρρωστήσει σοβαρά (2-3 στα 1.000) και ακόμη μικρότερη να καταλήξει σε θάνατο (1 στις 10-20.000). Όμως, αθροιστικά σε όλον τον πληθυσμό, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα σημαντικό αριθμό συμπολιτών μας με σοβαρή νόσο (κυρίως νεαρής ή μέσης ηλικίας, όπως έχει δειχθεί), ορισμένοι από τους οποίους θα χρειαστούν νοσηλεία στην εντατική και κάποιοι θα καταλήξουν σε θάνατο. Η σχεδόν ταυτόχρονη νόσηση πολλών από εμάς μπορεί να οδηγήσει σε δοκιμασία το σύστημα υγείας και πιθανώς σε έλλειψη μονάδων εντατικής νοσηλείας όταν κάποιοι τις χρειαστούμε.

Αυτή ακριβώς είναι η ιδιομορφία της φετινής κατάστασης: αναμένεται να αρρωστήσει από γρίπη (τη νέα γρίπη) ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων από ό,τι συνήθως. Και ενώ αναλογικά η πιθανότητα σοβαρής νόσου ή θανάτου είναι περίπου ίδια όπως κάθε χρόνο, ο απόλυτος αριθμός μπορεί να είναι μεγάλος.

Εμβόλιο: όπλο ασφαλές και αποτελεσματικό

Μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το εμβόλιο, αφού οι γιατροί έχουν διχαστεί; Οι γιατροί δεν έχουν ακριβώς διχαστεί. Την τελευταία 20ετία στην ιατρική έχει συντελεστεί μια σιωπηρή επανάσταση: τείνει να γίνει κοινός τόπος στην επιστημονική κοινότητα ότι δεν υπάρχουν πια αυθεντίες. Το κρίσιμο δεν είναι πια η γνώμη του Α ή Β καθηγητή ή ειδικού (ή μη ειδικού), αλλά η τεκμηρίωση με βάση δεδομένα και μελέτες. Για το εμβόλιο της γρίπης τα επιστημονικά και ερευνητικά δεδομένα είναι συντριπτικά. Η επίκληση του «νομίζω» και του «φοβάμαι» δεν μπορεί να σταθεί με ίδιο βάρος απέναντι στον όγκο των δεδομένων που υπάρχουν.

Τι λένε τα δεδομένα. Ότι το εμβόλιο έχει μεγάλη αποτελεσματικότητα. Πάνω από 90-95% όσων εμβολιάζονται δημιουργούν αντισώματα σε προστατευτικά επίπεδα. Επιπλέον, το εμβόλιο έχει πολύ μεγάλο βαθμό ασφάλειας. Ήδη, όπως έχει συνοψίσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, έχουν εμβολιαστεί περίπου 65 εκατομμύρια άνθρωποι με διάφορες μορφές πανδημικού εμβολίου και οι παρενέργειές του είναι κυρίως τοπικές ή ήπιες. Έχουν επίσης εμφανιστεί αλλεργικές αντιδράσεις που μπορούν να αντιμετωπιστούν στα εμβολιαστικά κέντρα.

Αντίθετα με αυτά που λέγονται καμιά φορά, το εμβόλιο έχει πίσω του μεγάλη εμπειρία - όχι ακριβώς το ίδιο, αλλά πολλά από τα συστατικά του και η τεχνολογία με την οποία παρασκευάζεται. Οι μελέτες δεν έχουν τεκμηριώσει σοβαρές παρενέργειες, παρότι εγγύηση ασφάλειας 100% δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει για καμία ιατρική παρέμβαση. Έχει τεκμηριωθεί, όμως, πολύ μεγάλος βαθμός ασφάλειας. Αντίθετα, η ίδια η γρίπη έχει τους κινδύνους που αναφέρθηκαν. Μάλιστα, γυναίκες σε κατάσταση εγκυμοσύνης έχουν 10 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αρρωστήσουν σοβαρά, ενώ άτομα με αναπνευστικά προβλήματα 3 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα.

Το θέμα των παρενεργειών του εμβολίου της γρίπης δεν μπορεί να τίθεται εν κενώ. Η θέση ορισμένων γιατρών ότι «δεν ξέρω εάν το εμβόλιο είναι ασφαλές» δεν είναι «ουδέτερη» ή «αθώα». Έχει και αυτή μεγάλο βάρος και ευθύνη. Δεν μπορεί παρά να γίνεται συγκριτική στάθμιση των κινδύνων. Όλοι μπορούν να προστατευθούν με το εμβόλιο. Ιδιαίτερα όσοι ανήκουν σε ειδικές ομάδες: τα άτομα με ορισμένα χρόνια νοσήματα (από το αναπνευστικό, την καρδιά, τα νεφρά ή το ήπαρ, ανοσοκαταστολή από νόσο ή φάρμακα κ.λπ.), οι έγκυες γυναίκες, οι γιατροί και νοσηλευτές, όσοι φροντίζουν βρέφη ηλικίας κάτω από 6 μηνών. Είναι κρίμα η δυνατότητα προστασίας με εμβολιασμό να ακυρωθεί από δισταγμούς που προέρχονται από ένα τελείως άλλο είδος συζήτησης.

*Ο Τάκης Παναγιωτόπουλος είναι καθηγητής υγείας του παιδιού στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, επιδημιολόγος στο ΚΕΕΛΠΝΟ

Συνηθισμένες ενστάσεις για το εμβόλιο της νέας γρίπης

Το εμβόλιο μπορεί να προκαλέσει μια νευρολογική πάθηση που ονομάζεται σύνδρομο Guillain-Barre.Αυτό είχε συμβεί στις ΗΠΑ το 1976 με συχνότητα 1 στις 100.000. Έκτοτε όχι μόνο έχει αλλάξει ριζικά η τεχνολογία παρασκευής των εμβολίων, αλλά και το θέμα έχει μελετηθεί εξαντλητικά. Σε πολύ μεγάλη μελέτη 12ετούς διάρκειας που έγινε στη Βρετανία, έχει βρεθεί ότι είναι σημαντικά πιο πιθανό να πάθει κανείς αυτή τη νευρολογική πάθηση από την ίδια τη γρίπη παρά από το εμβόλιο.

Το εμβόλιο περιέχει υδράργυρο που είναι βλαπτικός.

Το εμβόλιο της νέας γρίπης περιέχει μικρή ποσότητα αιθυλικού υδραργύρου (ονομάζεται και "θειομερσάλη"), που παίζει ρόλο συντηρητικού. Βλαπτική επίδραση έχει βρεθεί ότι έχει άλλη μορφή υδραργύρου, ο μεθυλικός υδράργυρος, που αργεί να αποβληθεί και παραμένει στον οργανισμό για μεγαλύτερο διάστημα. Για δεκαετίες, μέχρι το 1999, πολλά παιδιατρικά εμβόλια περιείχαν αυτό το συντηρητικό. Σε μελέτες με μεγάλο αριθμό παιδιών δεν έχει δειχθεί βλαπτική επίδραση στην υγεία ή την ανάπτυξη. (Βλ. σχετικές πληροφορίες από τον ΠΟΥ )

Το εμβόλιο περιέχει σκουαλένιο που μπορεί να βλάψει την υγεία
Το σκουαλένιο είναι "έλαιο" που παράγεται από πολλούς ανώτερους οργανισμούς. Χρησιμοποιείται για την ενίσχυση της παραγωγής αντισωμάτων από το ανοσοποιητικό σύστημα, η οποία πυροδοτείται από τον εμβολιασμό. Είναι σε χρήση από το 1997 και περιέχεται σε εμβόλια που έχουν λάβει μερικά εκατομμύρια άτομα χωρίς να τεκμηριωθεί βλαπτική επίδραση. (Σχετικές πληροφορίες από τον ΠΟΥ)

Εγκύκλιος υπουργείου Παιδείας προς τα σχολεία, για τη νέα γρίπη

Εγκύκλιο με οδηγίες για την αναστολή λειτουργίας των σχολείων λόγω της γρίπης, έστειλε σήμερα το υπουργείο Παιδείας στα σχολεία.

Στην εγκύκλιο αναφέρεται:

- Οι Περιφερειακοί Διευθυντές και οι Διευθυντές Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης φροντίζουν να οργανωθούν οι Υπηρεσίες τους με τέτοιο τρόπο, ώστε η διαδικασία αναστολής λειτουργίας όλων των σχολείων αρμοδιότητάς τους και η σχετική ενημέρωση όλων των συναρμόδιων φορέων να ολοκληρώνεται εντός της ημέρας.

- Οι Περιφερειακοί Διευθυντές εποπτεύουν όλη τη διαδικασία αναστολής των σχολικών μονάδων/τμημάτων και καταγράφουν σε πίνακα όλα τα τμήματα και τις σχολικές μονάδες της Περιφέρειάς τους που έχουν αναστείλει τη λειτουργία τους. Τον πίνακα αυτό τον αποστέλλουν ηλεκτρονικά, καθημερινά, στο υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων (spudonpe@ypepth.gr) και στο Ε.ΚΕ.Π.Υ. (ekepy@yyka.gov.gr).

- Οι Διευθυντές Εκπαίδευσης φροντίζουν ώστε να έχουν άμεση και συνεχή επικοινωνία με τις σχολικές μονάδες, τις Περιφερειακές Διευθύνσεις και το Νομίατρο και η όλη διαδικασία αναστολής να διεκπεραιώνεται το ταχύτερο δυνατόν.

- Η αναστολή λειτουργίας των σχολικών μονάδων ξεκινά από την επόμενη ημέρα της έκδοσης της απόφασης του νομάρχη, ώστε να μη δημιουργείται πρόβλημα με την ξαφνική αποχώρηση των μαθητών.

Κάθε σχολική μονάδα/εκπαιδευτικό ίδρυμα που αναστέλλει προληπτικά - προσωρινά τη λειτουργία της λόγω αυξημένων κρουσμάτων της νέας γρίπης, με ευθύνη του Διευθυντή παραμένει ανοικτή με προσωπικό ασφαλείας, ώστε να διεκπεραιώνονται θέματα διοικητικής φύσεως.

Σε περιπτώσεις κατά τις οποίες σε μία σχολική μονάδα/εκπαιδευτικό ίδρυμα ανασταλεί η λειτουργία τμήματος ή τμημάτων, αλλά δεν ανασταλεί η λειτουργία της σχολικής μονάδας/εκπαιδευτικού ιδρύματος, οι εκπαιδευτικοί των συγκεκριμένων τμημάτων προσέρχονται κανονικά στην εργασία τους έως τη λήξη του ωραρίου τους, εφόσον δεν παρουσιάζουν συμπτώματα γριπώδους συνδρομής (πυρετό μεγαλύτερο ή ίσο με 38 και ένα από τα παρακάτω συμπτώματα: Βήχα, πονόλαιμο, μυαλγίες, συνάχι, πονοκέφαλο, ρίγος, αίσθημα κόπωσης, διάρροια και εμέτους). Κατά την παραμονή τους μπορούν να καλύψουν κενά απόντων εκπαιδευτικών ή να συμμετέχουν σε διοικητικό έργο.

Όταν μία σχολική μονάδα/εκπαιδευτικό ίδρυμα αναστέλλει προληπτικά - προσωρινά τη λειτουργία της λόγω αυξημένων κρουσμάτων της νέας γρίπης, οι εκπαιδευτικοί που εργάζονται σε αυτή τίθενται στη διάθεση του οικείου Γραφείου Π.Ε. ή/και Διεύθυνσης Π.Ε. και καλύπτουν προσωρινά εκπαιδευτικές ανάγκες που προκύπτουν λόγω απουσίας προσωπικού, εφόσον δεν παρουσιάζουν τα προαναφερθέντα συμπτώματα γριπώδους συνδρομής.

Οι σχολικές μονάδες/εκπαιδευτικά ιδρύματα από τις οποίες απουσιάζουν εκπαιδευτικοί, αλλά όχι περισσότεροι από το 50% του συνόλου των διδασκόντων, παραμένουν σε λειτουργία. Με ευθύνη των Διευθυντών των σχολείων και των συλλόγων διδασκόντων γίνεται προσωρινή αναδιαμόρφωση του προγράμματος, προκειμένου να καλυφθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι απουσίες των εκπαιδευτικών και να μη διαταραχθεί η εύρυθμη λειτουργία των σχολείων. Η σχολική μονάδα/εκπαιδευτικό ίδρυμα προχωρά σε αναστολή λειτουργίας μόνο στην περίπτωση που ο αριθμός των εκπαιδευτικών που απουσιάζει με συμπτώματα γριπώδους συνδρομής υπερβαίνει το 50% των εκπαιδευτικών της σχολικής μονάδας.